Passíusálmar: 14. sálmur, 43. sálmur
Lagið sem Hallgrímur virðist vísa hér til er latneskur hymni; „Aurora lucis rutilat“. Í Hólabókum 1589 og 1619 er sálmtextinn „Allfagurt ljós oss birtist brátt“ við það lag. Í Gröllurum 1594 og 1607 er þessi sálmtexti hins vegar ekki með nótum en gefið er upp við hann sem lagboði allt annað lag: „Halt oss Guð við þitt hreina orð“. Lagið „Aurora lucis“ er prentað við annan sálmtexta, „Fagnaðarkenning kvinnu fær“ í 2. til 5. útgáfu Grallarans. Í 6. útgáfu hans 1690 hverfa nóturnar en eftir það er lagboðinn við þennan sálm gefinn upp sem „Allfagurt ljós oss birtist brátt“. Þannig virðist þetta lag hafa verið með þessu textakennimarki eins og í Hólabókunum þó svo að í Gröllurunum sé annar lagboði gefinn upp við þennan sálm. Lagið „Aurora lucis“ er í G-mixólydískri tóntegund. Í Hólabókunum er það skrifað með sléttum „qadrat“-nótum, nótnaskrift latneska messusöngsins, en oftast eru hymnarnir skrifaði í „hófnaglaskrift“, þ.e. skriftækni „mesnúral“-skriftarinnar sem sýnir lengdargildi nótnanna.
Í efnisskrá Sálmasöngsbókar 1936 er við 14. og 43. Passíusálm vísað á lagboða nr. 127 „Minst þú, ó maður, á minn deyð“ sem, eins og sjá má í umfjöllun um 1. sálm, varð að lagboðatilvísun við þann sálm. Í Sálmabók 1972 er í sálmum nr. 475 úr 14. Passíusálmi (6. og 7. vers) og nr. 133 úr 43. Passíusálmi (9., 10., 15., 16. og 17. vers) vísað til „Minnst þú, ó, maður, á minn deyð“, þar að auki stendur tilvísunin „Með sínu lagi“ við sálm nr. 475, en mér er ekki ljóst hvað átt er við með því. Í Sálmabók 1997 er við þessa sálma skráð lagið „Skapari stjarna herra hreinn“ í sléttum tíglanótum sem hymmnalag frá 15. öld en í Hólabók er það lag til skráð í „hófnaglaskrift“ í rytmískum hrynhætti. Sjá nánar umfjöllun um þann lagboða í 27. og 40. Passíusálmi.
Lagið sem þau systkin Skarphéðinn og Valgerður syngja við 14. og 43. Passíusálm og reyndar einnig við 1. Passíusálm er greinilega afsprengi af gamla latneska hymnanum „Aurora lucis“. Tóntegund þess er breytt og er greinilega frygísk þó svo að frávik frá hefðbundinni uppbyggingu meirihluta fornra sálmalaga séu þau, að endatónn lagsins er 5. skalatónn en ekki grunntónn (breyting frá frumgerð). Í Íslenzk þjóðlög (s. 737) segir Bjarni Þorsteinsson um 14. Passíusálm að samkvæmt gamla fólkinu hafi þessi sálmur sjaldan eða aldrei haft sérstakt lag, „heldur sama lag og við 1. sálminn (eða við 4. sálminn eða við 27. sálminn)“. Í umfjöllun um 43. Passíusálm (s. 758) vísar hann á sama lag og við 1. Passíusálm.
Við niðurskrift nótnanna var stuðst við söng Skarphéðins Gíslasonar (f. 1895) á Vagnstöðum í Suðursveit og systur hans Valgerðar Gísladóttur (f. 1898). Upptökuna gerði Hallfreður Örn Eiríksson 1967. Tóntegund: Frygísk með 5. skalatón sem endatón.
Texti og nótur: © Smári Ólason 1998–2001.