Passíusálmur: 11. sálmur
Þessi lagboði er frá hollenska laginu „O, Herr, v wil ick prijsen“ frá 1540 sem upprunalega er lag við 29. Davíðssálm. Þetta lag hefur borist tilÍslands í gegnum Thommiss¢ns Psalmbok. Þessi lagboði er ekki í Grallara 1594 en er í Hólabók 1589. Þar er lagið í rytmískum hrynhætti í g-dórískri tóntegund. Í 2. útgáfu Grallarans er lagið eins skráð nema að á fyrsta nótnastreng hafa c-lykillinn og formerkið b færst til. Í Hólabók 1619 er allt lagið ranglega skráð á þennan hátt og hélst sú villa í gegnum allar útgáfur Grallarans eftir það nema í 4. og 5. útgáfu þar sem það var ekki með. Lagið er því þannig skráð í B-lydískri tóntegund.
Undir lagboðanum „Allt eins og blómstrið eina“ (upphafserindi sálmsins „Um dauðans óvissan tíma“ sem er aftan við Passíusálmana í eiginhandriti Hallgríms Péturssonar), skráði Pétur Guðjónsson þetta lag í sléttum tvískiptum hrynhætti og án skrautnótna í lydískri tóntegund í handriti sínu að „Choralbog for Island“ sem dansk-þýska tónskáldið C. F. Weyse hljómsetti árið 1840. Weyse breytti laginu í dúr nema þar sem lydíska ferundin gat verið leiðsögutónn í tóntegund forhljóms.
Á þann hátt var lagið skráð í öllum bókum fram til Sálmasöngsbókar1936 að þeir Páll Ísólfsson og/eða Sigfús Einarsson breyttu hrynmynd þess til að það passaði betur inn í fjórskipta takttegund (lengingar á nótnagildum í 1./3., 5. og 7. hendingu og þagnargildi eru felld út). Lagið er hér nr. 5a. Í efnisskrá er vísað á það lag fyrir 11. Passíusálm. Í Sálmabók 1972 er í sálmi nr. 131 (3. vers 11. Passíusálms) vísað til þessa lagboða. Í Sálmabók 1997 er lagið við þennan sálm laggerð Róberts Abrahams Ottósonar sem hann birti í bók sinni 22 helgisöngvar árið 1967 en lækkað um heiltón í f-dóríska tóntegund. Sú laggerð er byggð á frumgerð lagsins í Hólabók 1589. Hér er prentvilla; upphafsnóta 5. hendingar á að vera f en er g. Í hljómsetningu Róberts er lokatónn 7. hendingar hækkaður sem leiðsögutónn og getur hann þess í athugasemdum við þetta lag. Þar sem þetta lag er birt samkvæmt frumheilmild (þ.e. vísað til uppruna) er ekki rétt að prenta þessa breytingu Róberts athugasemdalaust. Hér hefði átt að setja afturköllunarmerkið fyrir ofan nótuna es eða að setja sviga utan um það.
Laggerð þeirra systkina Skarphéðins og Valgerðar er ekki mjög skreytt, sem jafnvel má rekja til áhrifa frá því að þetta lag hefur verið sungið mjög mikið í þeirri gerð sem það er í Sálmasöngsbók 1936. Hrynháttur lagsins er þó réttur og lydíska tóntegundin er trygg hjá þeim. Lag Bjarna Þorsteinssonar í Íslenzk þjóðlög (bls. 734) er mjög líkt en töluvert öðru vísi skreytt.
Við niðurskrift nótnanna var stuðst við söng Skarphéðins Gíslasonar (f. 1895) á Vagnstöðum í Suðursveit og systur hans Valgerðar Gísladóttur (f. 1898). Upptökuna gerði Hallfreður Örn Eiríksson 1967. Tóntegund: Lydísk.
Texti og nótur: © Smári Ólason 1998–2001.