Passíusálmur: 26. sálmur
Þetta lag er komið af þýska lagboðanum „O, reichter Gott im Throne“. Það er með þessum sálmtexta í öllum Gröllurum en í Hólabókum 1589 og 1619 er það við annan sálm, „Vak í nafni vors Herra“. Sálmurinn „Hæsti Guð, herra mildi“ er í Hólabókum án nótna en með lagboðanum „Vak í nafni vors Herra“. Þessi sálmur kemur ekki fyrir í yngri sálmabókum.
Í efnisskrá Sálmasöngsbókar 1936 er við 26. Passíusálm vísað á þennan lagboða nr. 85. Það líkist nokkuð laginu í Gröllurum, en er útjafnað að hrynmynd og tvær síðustu hendingar lagsins eru frábrugðnar. Lagið birtist fyrst í þeirri mynd hjá Pétri Guðjónssyni í sálmabók hans 1861. Ekkert erindi er úr 26. Passíusálmi í Sálmabók 1972.
Í bókinni Íslenzk þjóðlög (s. 745-46) segir Bjarni Þorsteinsson um 26. Passíusálm: „Lagið er nóterað eptir Þorleifi á Siglunesi, en hann þóttist ekki alveg viss um, að hann myndi það alveg rjett; hið sama hafa og margir eða flestir aðrir sagt, er jeg hef minnzt á þetta lag við“. Lagboðinn „Hæsti Guð, herra mildi“ er til við aðra sálma í öllum útgefnum sálmabókum þannig að ég vil draga þá ályktun að 26. Passíusálmur hafi ekki verið í eins miklum metum og aðrir Passíusálmar og hafi ekki verið mikið sunginn og því hafi menn gleymt laginu við hann, þó svo að lagboði hans hafi verið sunginn við aðra sálma. Ég hef aðeins þrjú dæmi undir höndum um laggerðir við þennan Passíusálm og þetta er eini sálmurinn sem þau systkinin Skarphéðinn Gíslason og Valgerður Gísladóttir sungu ekki þegar Hallfreður Örn Eiríksson hljóðritaði söng þeirra á öllum öðrum Passíusálmum árið 1967.
Ef til vill má leiða rök að því að efni 26. Passíusálms hafi ekki fallið mönnum eins vel í geð og efni annarra sálma, en í honum fjallar Hallgrímur um hlýðni við „valdsmenn alla“ og straff þeirra sem misbrjóta. Eins má benda á að 26. Passíusálmur kemur á eftir 25. Passíusálmi, 14. erindi: „Son Guðs ertu með sanni“, en það erindi er einn af hápunktum Passíusálmanna og eitt af mjög fáum lofgjörðarversum þeirra. Það kann að hafa verið erfitt fyrir Hallgrím að ná sér aftur á „flug“ eftir slíka lofgjörð.
Söngdæmi það sem ég sýni hér er „lagfærð“ gerð af söng Guðmundar Ingimundarsonar sem hljóðritaður var á vaxhólk árið 1907. Ég sýni einungis kjarnann í söng Guðmundar, þ.e. lagið sjálft án persónulegs skrauts hans sem nær útilokað er að líkja eftir í söng. Laggerð Bjarna Þorsteinssonar í Íslenzkum þjóðlögum (s. 745), skráð eftir Þorleifi Þorleifssyni á Siglunesi, er ekki mjög lík laggerð Guðmundar, en Bjarni birtir aðra laggerð sem hann fékk hjá Finni Jónssyni á Kjörseyri, og líkist hún mjög laggerð Guðmundar. Engin þessara laggerða líkist upprunalegum lagboða Hallgríms.
Við niðurskrift nótnanna var stuðst við söng Guðmundar Ingimundarsonar (f. 1830) frá Bóndhól í Borgarfirði. Upptökuna gerði Jón Pálsson 1907.
Texti og nótur: © Smári Ólason 1998–2001.