Passíusálmar: 27. sálmur, 40. sálmur
Þetta lag er upprunalega latneskur hymni „Conditor Alme siterum“ frá 15. öld, en þýski lagboðinn er „Gott heiliger Schöpfer aller Stern“ frá 1531. Lagið er við þennan sálmtexta í Hólabókum 1589 og 1619 og í öllum Gröllurum nema 1. útgáfu 1594. Í frumgerð er það í a-frygískri tóntegund, þó svo það líkist meir lydískri tóntegund.
Í efnisskrá Sálmasöngsbókar 1936 er við 28. Passíusálm vísað á lagboðann „Ofan af himnum hér kom ég“ nr.141. Nr. 141a er lag sem komið er af þýska laginu „Von Himmel hoch da komm ich her“ sem er eftir Martin Lúther frá 1539. Nr. 141b er hins vegar „Íslenskt sálmalag“ í útsetningu Páls Ísólfssonar. Þetta lag er mjög greinilega laggerð af laginu „Skapari stjarna, Herra hreinn“ svo það er hér ranglega fært undir annan lagboða. Tóntegundin er breytt, en lagið er komið í dúr tóntegund. Sérstæður þrískiptur hrynháttur frumgerðarinnar hefur haldið sér í þessu lagi þannig að það er sungið sem langt-stutt, sem er mjög sjaldgæft. Sálmur nr. 41 í Sálmabók 1972 er með erindum úr 27. Passíusálmi (erindi 9, 11, 12, 13 og 15) en við hann er skrifað upp lagið nr. 141b úr Sálmasöngsbók 1936. Í Sálmabók 1972 eru þrír sálmar með erindum úr 40. Passíusálmi: nr. 138 (erindi 9, 11 og 12) en uppgefinn lagboði við hann er „Ofan af himnum hér kom ég“; nr. 438 (18. erindi), en þar er vísað til lags sem prentað er við sálm eftir Hallgrím Pétursson nr. 432, en það er lag eftir Sigfús Einarsson úr Sálmasöngsbók 1936 nr. 116; og nr. 449 (erindi 13, 14 og 15), en við þann sálm er gefið upp sem val á lagboðum: „Lag: Skapari stjarna, Herra hreinn eða: Ofan af himnum hér kom ég“. Í Sálmabók 1997 er við sálm nr. 41 prentuð laggerð Páls Ísólfssonar nr. 141b úr Sálmasöngsbók 1936 eins og vísað er til í Sálmabók 1972, en hún er lækkuð og án taktstrika. Við sálm nr. 138 er prentað lag sem er lagboðinn „Halt oss Guð við þitt hreina orð“ frá 1543, en í Viðbæti 1976 er það lag haft við endurgerð séra Sigurbjörns Einarssonar á sálmtextanum „Skaparinn stjarna“. Við sálm nr. 438 er prentað hymnalagið „Conditor Alme siterum“ í sléttum tígulnótum og við sálm nr. 449 er einnig í sléttum tígulnótum prentað hymnalagið „Rerum Deus tenax vigor“, einnig þekkt í tíðasöng sem „Iam lucis orto cidere“. Það lag hafði ekki verið notað á Íslandi fyrr en 1963 að þeir dr. Sigurður Pálsson og dr. Róbert A. Ottóson tóku það upp sem hymna við tíðasönginn „Completorium“, náttsöng, sem er kl. 21.00 að kveldi. Ég tel mjög miður að hafa svo margar laggerðir við erindi úr sama Passíusálmi.
Algengt var að syngja þetta sama lag við Passíusálm nr. 4 og birti ég það við þann sálm líka. Laggerð Steinunnar Guðmundsdóttur fellur betur að upprunalegri hrynmynd og ber með sér meiri ró en laggerð sú sem Páll Ísólfsson birti með hljómsetningu sinni í Sálmasöngsbók 1936 nr. 141b, en þar líður lagið fyrir það að vera fellt inn í fastmótaðan sexskiptan takt. Laggerð Bjarna Þorsteinssonar í bókinni Íslenzk þjóðlög (s.. 746) líkist nokkuð frumgerð lagsins en er í a-moll tóntegund.
Við niðurskrift nótnanna var stuðst við söng Steinunnar Guðmundsdóttur (f. 1888). Upptökuna gerði Hallfreður Örn Eiríksson 1964. Tóntegund: Dúr.
Texti og nótur: © Smári Ólason 1998–2001.