Passíusálmur: 24. sálmur
Þetta lag er komið af hollenska lagboðanum „Van allen Minschen affgewandt“ frá 1542. Þessi sálmur er ekki í Hólabók 1589 en er með nótum í Hólabók 1619 og í öllum Gröllurum.
Í efnisskrá Sálmasöngsbókar 1936 er við 24. Passíusálm vísað á þennan lagboða nr. 188. Það lag líkist lagboðanum í Hólabókinni og Gröllurunum en er aðeins frábrugðið. Í Sálmabók 1972 eru þrír sálmar með versum úr 24. sálmi. Í sálmi nr. 198 (2. og 3. vers) er vísað á lagboðann íSálmasöngsbókinni 1936 og við sálm nr. 378 (12. vers) er það lag prentað. Í sálmi nr. 209 (9. vers) er hins vegar vísað á lagboðann „Hver, sem að reisir hæga bygð“ sem er nr. 77 í Sálmasöngsbók 1936. Það lag er merkt sem „Íslenzkt lag“, en uppruni þess er óviss. Það birtist fyrst á prenti í handritinu Hymnodia Sacra frá 1742, en Pétur Guðjónsson breytti því í uppskrift sinni fyrir Weyse handritið 1840. Í Sálmabók 1997 er lagið úr Sálmasöngsbókinni 1936 prentað við sálmana nr. 198 og 378, þó með þeim breytingum að upphafsnótur 1., 3. og 5. hendinga eru lengdar um helming. Þetta er gert til þess að gefa laginu yfirbragð „rytmískrar gerðar“ en er frekar hvimleitt í söng. Við sálm nr. 198 er einnig vísað til lagsins við sálm nr. 209, en það er lagið „Hver, sem að reisir hæga bygð“ eins og tilvitnunin í Sálmabók 1972 vísaði til um. Við sálm 209 er einnig vísað til lagsins við sálm nr. 198. Ég tel að betra hefði verið að samræma lögin við þennan Passíusálm og hafa það lag sem líkist upprunalegum lagboða Hallgríms Péturssonar við þá sálma sem byggja á erindum úr honum.
Laggerð þeirra Skarphéðins og Valgerðar er mjög langt frá lagboðanum sem Hallgrímur gefur upp og varla hægt að sjá líkindi við hann. Tóntegundin er mjög sérstök, en hún er lókritísk, eða sammarka dúrtóntegund frá 7. skalatóni. Laggerð Bjarna Þorsteinssonar í bókinni Íslenzk þjóðlög(s. 744) er að formi nokkuð lík laggerð systkynanna en er í frygískri tóntegund. Munurinn er sá að 5. skalatónn er lækkaður hjá þeim systkinum, þ.e. minnkuð fimmund frá grunntóni, en er hrein fimmund í laggerð Bjarna.
Við niðurskrift nótnanna var stuðst við söng Skarphéðins Gíslasonar (f. 1895) á Vagnstöðum í Suðursveit og systur hans Valgerðar Gísladóttur (f. 1898). Upptökuna gerði Hallfreður Örn Eiríksson 1967. Tóntegund: Lókritísk.
Texti og nótur: © Smári Ólason 1998–2001.